Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

[Native Land Administration Act 1886]

Te Whakahaerenga o Nga Moni

Te Whakahaerenga o Nga Moni.

34.

Ko nga moni katoa e puta mai ana i raro i tenei Ture mo nga hoko mo nga reti whenua whakahaere, haunga nga mea e kapea ra me era atu moni katoa hoki, me utu atu ki te Komihana, mana e tuku atu i ia ra i ia ra, i nga wa ranei e whakaritea ana ki tetahi peeke kua kiia e te Kawana hei takotoranga mo aua moni me tuku ki reira i runga i te ingoa o te Komihana, me ki aua moni "He Moni Whenua Maori."

Me tuhi e te Komihana ki te tieke, me whakahaere ranei aua moni i raro i nga whakaritenga e puta ana i raro o tenei Ture katahi ka riro aua moni.

35. Ko aua moni me ki he moni no te katoa i raro i nga tikanga o "Te Ture whakahaere i nga moni o te Katoa, 1878" me nga Ture whakatikatika i taua Ture, a ka whai mana nga tikanga katoa o aua Ture e pa ana ki nga moni o te katoa me nga Kai-whakahaere i aua moni pera ki runga ki nga moni e puta mai ana i raro i tenei Ture me nga Kai-whakahaere i aua moni.
36. Me tuhi tonu te Komihana i nga kaute o nga moni e riro mai ana i ai ia me nga moni e utua atu ana e ia i runga i te ahua e whakaritea ana e te Tino-Kai-Tiaki i nga moni o te Koroni, a page 9me ata whakamarama i roto i aua kaute nga moni e riro mai ana me nga moni e utua aua e ia mo ia piihi whenua mo ia piihi whenua e whakahaerea ana i raro i tenei Ture, a i te paunga o nga ra o ia marama o ia marama, me tuku atu te kape o aua kaute ki te Tari tiaki i nga moni o te Koroni, me mahi aua kaute i runga i te ahua e whakaritea ana e taua Tino Kai-tiaki.
37.

Ko nga moni hoko me nga moni reti e riro ana i te Komihana mo ia piihi whenua mo ia piihi whenua whakahaere me utu atu ki nga tangata no ratou te whenua, engari me matua pupuri i roto i aua moni—

Nga moni e rima pauna i roto i te rau o nga moni reti hoko ranei e riro mai ana i raro i tenei Ture, a ko aua moni me utu atu ki a Te Kuini hei utu i te whakahaerenga o tenei Ture;

Me nga moni hoki kua whakaaetia e Te Komihana ratou ko te Komiti hei whakahoki i te utu mo nga ruritanga me nga whakatakotoranga rori, hei utu hoki i te mahinga, tetahi wahi ranei o te mahinga rori i raro i tenei Ture;

Me nga moni hoki e kiia ana e Te Tumuaki o nga Kai-ruri e tika ana kia utua ki Te Tumuaki o nga kai-ruri ki tetahi atu kai-ruri ranei, e nga tangata no ratou te whenua mo nga ruritanga mo nga mapi ranei o te whenua pera, e kiia ana ranei e tetahi kai-whakawa e tika ana kia utua ki te Kooti: Engari ia mehemea he wahi kau i roto i tetahi whenua te wahi whenua e taea ana te whakahaere, me pupuri ko tetahi wahi kau o te moni i whakaaetia ra, ko taua moni me whakarite ki te nuinga o nga eka o te wahi whenua whakahaere me te nuinga o nga eka e kore e whakahearea,

Me tango nga moni mo aua mea i roto i nga moni e puta tuatahi mai ana mo te whenua, me tango mai ranei i ia tau i ia tau i roto i nga tau e whitu i nga moni e riro mai ana mo nga hoko mo nga reti ranei e whakahaerea ana e te Komihana.

Engari hoki i runga i te mahara o te Komihana ka taea ano te whakarite i tetahi taha o te whenua e whakahaerea ana hei whakaea i aua utu, ko taua whenua me ata whakarite e te Komihana me te Komiti, me tuku atu taua whenua ki te Karauna me tuhituhi taua whakawhitinga me haina me hiiri hoki i raro i nga tikanga kua whakaritea ake nei.

Me utu atu e te Komihana nga moni katoa e tangohia peratia ana ki roto ki te Peeke i runga i te ingoa o te Moni Topu o te Katoa.

38.

Hei mea kia marama ai te utunga atu ki nga tangata no ratou te whenua o nga moni e tika ana kia puta atu ki a ratou i raro i tenei Ture, ka ahei te Komihana i mua o te utunga atu ki a ratou ki te tono atu ki nga tangata no ratou te whenua kia tuhia mai he pukapuka ki a ia whakaatu i te hea o ia tangata o ia tangata i roto i te whenua whakahaere; a me puta atu aua moni ki nga tangata no ratou te whenua i runga i te ritenga o te hea o ia tangata o ia tangata.

Ki te kore nga tangata katoa no ratou te whenua e whakaae ki taua whakaaturanga hea tangata, me tuku atu taua mea e te Komihana ki tetahi Kai-whakawa mana e mahi a ma tenei ka whai page 10mana ia ki te whakatau nga moni e tika ana kia utua ki ia tangata ki ia tangata no ratou te whenua.

Ko nga moni e puta mai ana mo nga tangata no ratou te whenua ki etahi atu Maori ranei e whai take ana ki tetahi whenua whakahaere e kore nei e tika ratou i runga i te ture hei tango i aua moni, ka ahei te Komihana ki te [unclear: pupuri] aua moni mo te wa e kore ai taua hunga e mana ki te tango, kia whakaturia ranei tetahi tangata i raro i nga tikanga o te ture hei kai tango.

Me tuku e te Komihana ki te Tari-tiaki i nga Moni o te Koroni kia rehitatia ai ki reira nga kape o ia whakaaetanga pera nga whakataunga ranei o te Kooti whakaatu i te hea o ia tangata o ia tangata i roto i tetahi piihi whenua.

39. Nga moni e mau ana ki te Komihana i runga i te mea kaore ia kia kite noa i nga tangata e tika ana hei tango me tere tonu te whakahaere e ia i runga i nga mahi Kawanatanga kia whai hua ai tae noa ki te wa tika e utua ai aua moni me nga hua hoki.
40. Ka ahei te Komihana i runga i tetahi pukapuka tono e tukua atu ana ki a ia e te nuinga o nga tangata no ratou tetahi whenua e whakahaerea ana i raro i tenei Ture, ki te whakahaere i nga moni e puta mai ana i taua whenua i etahi ranei o aua moni hei painga mo nga tangata no ratou taua whenua i runga i nga tikanga e whakatuturutia ana i raro i nga tikanga kua kiia i runga ake nei, a me hoko atu ranei e ia kia riro ai he utu tau mo tetahi mo etahi ranei o nga tangata no ratou te whenua, ka ahei ranei te Komihana i runga i te pukapuka tono o tetahi o etahi ranei o nga tangata no ratou te whenua, ki te whakahaere i tana hea i o ratou hea ranei o nga moni o tetahi whenua whakahaere i runga i nga tikanga kua kiia i runga ake nei, ina hiahiatia e te tangata nana te whenua.
41. Nga moni kua rite kia whakahaerea e te Komihana, me whakahaere i runga i tetahi tikanga e whakaaetia ana e te tino Kai-whakahaere Moni o te Koroni, a me waiho aua moni i runga i o raua ingoa ko te Komihana.
42.

Me tuku e Te Komihana ki te Minita mo te Taha Maori i mua atu o te toru tekau ma tahi o nga ra o Maehe, 1887, tetahi ripoata whakaatu i te mahi mo ia piihi mo ia piihi whenua whakahaere, me nga moni katoa hoki e riro mai ana i a ia e utua ana hoki e ia i raro i tenei Ture mo ia piihi mo ia piihi whenua whakahaere.

Me tuhi tonu atu e te Komihana tetahi ripoata pera i ia tau i ia tau

Me tuku atu tetahi kape o te ripoata pera ki te Whare o Runga me te Whare o Raro o te Paremete i muri tata atu o te taenga atu o taua ripoata ki te Minita.